เกษตรสัญจร พาเจาะลึกระบบการจัดการฟาร์มแมลงโปรตีน BSF (Black Soldier Fly) ณ พันธ์ดีฟาร์ม โดย คุณวรพันธุ์ บุญอารีย์ (พี่โบ๋) ผู้เชี่ยวชาญด้านการเกษตร เพื่อถ่ายทอดแนวทางการบริหารจัดการฟาร์มอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่กระบวนการอนุบาลไข่ การขุนหนอนย่อยสลายขยะ ไปจนถึงการดูแลพ่อแม่พันธุ์ในโรงบิน เพื่อสร้างระบบ Zero Waste และลดต้นทุนค่าอาหารสัตว์อย่างยั่งยืน กับเทคนิคเจาะลึก “แมลงโปรตีน BSF” เปลี่ยนขยะเป็นเงิน ลดต้นทุนฟาร์มครบวงจร
ทำความเข้าใจ BSF “แมลงโปรตีน”
ปัญหาแรกของการส่งเสริมการเลี้ยงแมลงชนิดนี้คือความเข้าใจผิดของคนทั่วไป เมื่อได้ยินคำว่า แมลงวัน มักจะนึกถึงเชื้อโรคและความน่ากลัว แต่พี่โบ๋ ได้อธิบายข้อเท็จจริงเชิงชีววิทยาของ BSF ไว้ดังนี้
1. BSF ไม่เป็นพาหะนำโรค BSF
จัดอยู่ในสกุลแมลงที่มีโครงสร้างปากแบบดูดซับ ไม่สามารถกัด ต่อย หรือทำลายเนื้อเยื่อของสิ่งมีชีวิตได้ และไม่สนใจอาหารของมนุษย์เหมือนแมลงวันบ้าน จึงไม่เป็นพาหะนำโรคติดต่อ
2. ไม่ทำลายพืชผลทางการเกษตร
ตัวเต็มวัยไม่มีพฤติกรรมกัดกินใบ ดอก หรือผลของพืช ทำให้สามารถเลี้ยงไว้ในโรงเรือนเดียวกับแปลงพืช เช่น แปลงมะเขือเทศ ได้อย่างปลอดภัย
3. ชื่อที่ถูกต้องในวงการ
แนะนำให้เรียกว่า “แมลงโปรตีน” หรือ “แมลงทหารดำ” (Black Soldier Fly) เพื่อลดความกังวลของคนในชุมชน
4. ไม่ใช่แมลงต่างถิ่นที่น่ากลัว
แมลง BSF มีกระจายตัวอยู่แล้วตามธรรมชาติในประเทศไทยและภูมิภาคเอเชีย ใครที่เคยทำน้ำหมักชีวภาพหรือทำกองย่อยสลายขยะจะพบเห็นแมลงชนิดนี้อยู่แล้ว ประกอบกับตัวเต็มวัยมีอายุขัยสั้นมากเพียงไม่กี่วัน จึงไม่ต้องกังวลว่าหากหลุดออกไปแล้วจะไปรบกวนระบบนิเวศ
โครงสร้างมูลค่าและการสร้างรายได้จาก BSF
แมลง BSF ถือเป็นแมลงเศรษฐกิจที่สร้างมูลค่าได้ในทุกช่วงวงจรชีวิต ยกตัวอย่างเช่น
1. ไข่แมลง BSF มีราคาสูงถึง กิโลกรัมละ 10,000 บาท (และเคยพุ่งสูงถึงกิโลกรัมละ 20,000 บาทในช่วงกระแสเปิดตัวแรกๆ) เนื่องจากไข่เพียงน้ำหนักน้อยๆ สามารถนำไปฟักเป็นตัวหนอนเพื่อขยายพันธุ์ต่อได้จำนวนมหาศาล
2. ตัวหนอนและดักแด้ มีตลาดรับซื้อเพื่อนำไปใช้เป็นอาหารสัตว์ทั้งในกลุ่มปศุสัตว์และสัตว์เลี้ยงสวยงาม
3. ซากปลอกดักแด้ เมื่อหนอนลอกคราบฟักเป็นตัวบิน ปลอกดักแด้ที่เหลือทิ้งไม่ได้ถูกนำไปทิ้งขยะ แต่จะอุดมไปด้วยสาร ไคติน และ ไคโตซาน นำไปโรยใส่ในแปลงผักและแปลงมะเขือเทศเพื่อบำรุงดินและต้นพืชต่อได้ทันที
เทคนิคการจัดการ โรงเรือนและวงจรชีวิต BSF
“โรงบิน” คือโรงเรือนที่จัดไว้เพื่อให้ตัวเต็มวัยบิน จับคู่ ผสมพันธุ์ และวางไข่ โดยพันธ์ดีฟาร์มได้แบ่งปันเทคนิคการบริหารจัดการ และการจัดสภาพแวดล้อมและวงจรชีวิตในโรงบิน ดังนี้
1. ปลูกพืชร่วมในโรงเรือย
พันธ์ดีฟาร์มดัดแปลงโรงเรือนปลูกมะเขือเทศมาทำเป็นโรงบิน BSF ไปพร้อมกัน เพื่อแสดงให้เห็นว่ามันอยู่ร่วมกับพืชได้อย่างสันติและไม่ทำลายพืชผล
2. ไร้กลิ่นเหม็นรบกวน
ในระยะตัวเต็มวัย BSF จะ ไม่กินอาหาร กินเพียงแค่น้ำเพื่อประคองชีวิตเท่านั้น จึงไม่มีการนำอาหารไปหมักหมม และทำให้โรงบินไม่มีกลิ่นเหม็นรบกวน
3. วิธีการให้น้ำ
ห้ามใส่น้ำในอ่างลึกเด็ดขาดเพราะแมลงจะบินลงไปจมน้ำตาย ให้ใช้ ฟองน้ำชุบน้ำ วางไว้บนถาดตื้นๆ เพื่อให้แมลงบินมาใช้ปากซับกินน้ำ
4. เทคนิคการเก็บไข่
ใช้แผ่นไม้ทำเป็นชั้นซ้อนกัน พันไว้ด้วยหนังยาง วางไว้เหนือถาดใส่ผลไม้สับหมักที่มีกลิ่นเปรี้ยวอ่อนๆ ตัวเมียจะบินมาแทรกตัววางไข่ตามซอกไม้ เกษตรกรสามารถแกะแผ่นไม้มาขูดเก็บไข่ไปขายได้ง่าย
5. การลดอัตราสูญเสียของไข่
หากไม่ได้ต้องการขูดไข่ไปขาย พี่โบ๋แนะนำให้นำแผ่นไม้ที่มีไข่ไปวางบนถาดอาหารเลี้ยงหนอนโดยตรง เพื่อให้ไข่ฟักตัวแล้วร่วงลงไปในอาหารเอง เพราะการขูดไข่ทุกครั้งจะมีอัตราการสูญเสียจากไข่แตกและไข่เสียหายเสมอ
6. วงจรชีวิต
ตัวดักแด้ใช้เวลาประมาณ 10 วันในการฟักเป็นตัวบิน เมื่อบินออกมาแล้ว 3 วันแรกจะจับคู่ผสมพันธุ์ วันที่ 4–5 จะเริ่มวางไข่ และเมื่อวางไข่เสร็จก็จะหมดอายุขัยและตายลงตามธรรมชาติ
7. ปัจจัยเรื่องแสงแดด
BSF จำเป็นต้องได้รับแสงแดดธรรมชาติเพื่อกระตุ้นพฤติกรรมการจับคู่ผสมพันธุ์ สำหรับผู้ที่มีพื้นที่น้อยหรือไม่มีทุนสร้างโรงเรือนใหญ่ สามารถใช้ มุ้งทรงสูงขนาดเล็ก นำรังโฟมใส่ตัวดักแด้ ถาดฟองน้ำชุบน้ำ และแผงไม้ล่อไข่ไปตั้งไว้ในจุดที่ได้รับแสงแดดเช้า เพื่อใช้เป็นชุดเลี้ยงขนาดเล็กผลิตไข่ BSF ไว้ใช้เองในครัวเรือนได้
“ถังขยะมีชีวิต” นวัตกรรมจัดการขยะอินทรีย์ในฟาร์มและชุมชน
ทางฟาร์มมองว่า BSF คือตัวเชื่อมโยงสำคัญในการทำ Zero Waste Farm และช่วยลดภาระทางสังคม ซึ่งช่วยย่อยสลายเศษอาหารได้รวดเร็ว ตัวหนอนสามารถกินและย่อยเศษอาหาร ขาเห็ดจากการทำฟาร์มเห็ด เศษผักผลไม้ รวมถึงอาหารหมดอายุหรืออาหารป้ายเหลืองจากซูเปอร์มาร์เก็ต ซึ่งเคล็ดลับการเลี้ยงไม่ให้เกิดกลิ่นเหม็น ต้องคำนวณปริมาณอาหารให้ พอดีกับจำนวนตัวหนอน เพื่อให้หนอนกินย่อยหมดภายใน 1 วัน เมื่อไม่มีเศษอาหารเหลือค้างคืน ก็จะไม่เกิดการเน่าเสียและไร้กลิ่นเหม็น ข้อดีของการเลี้ยง BSF ช่วยลดภาระการฝังกลบของเทศบาล ช่วยย่อยสลายขยะเปียกตั้งแต่ต้นทาง ลดน้ำหนักขยะที่เทศบาลต้องนำไปชั่งกิโลฝังกลบ ซึ่งช่วยลดค่าใช้จ่ายในการจัดการขยะลงได้
การนำไปใช้ประโยชน์ในงานปศุสัตว์และเกษตรกรรม
1. อาหารสัตว์โปรตีนสูง (30% – 60%)
- ระยะหนอน 3 สี ระยะที่ตัวหนอนเริ่มมีสีขาว สีน้ำตาล สลับกัน จะเป็นช่วงที่มีโปรตีนและคุณค่าทางอาหารสูงที่สุด
- ใช้เลี้ยงสัตว์ได้หลากหลาย สามารถนำไปป้อนให้ ไก่, ปลาดุก, กบ และหมู กินได้ทันที
- ต้องเลือกขนาดหนอนให้เหมาะสม สัตว์ขนาดเล็กอย่างลูกกบ ต้องใช้หนอนตัวเล็ก เพราะหากใช้หนอนตัวใหญ่กว่าตัวกบ กบจะไม่สามารถกินได้
- ช่วยลดต้นทุน การผลิตหนอนกินเองช่วยลดค่าใช้จ่ายในการซื้อหัวอาหารสำเร็จรูปได้อย่างมหาศาล
2. ปุ๋ยอินทรีย์คุณภาพสูงจากมูลหนอน (BSF Frass)
- ผลทดสอบการเจริญเติบโต จากการทดลองนำปุ๋ยไปรดหญ้าเปรียบเทียบกันระหว่าง น้ำเปล่า, มูลไส้เดือน และมูลหนอน BSF พบว่า หญ้าที่ใส่มูลหนอน BSF เติบโตสมบูรณ์และงดงามที่สุด
- อุดมด้วยไนโตรเจน เนื่องจากหนอน BSF กินอาหารที่มีโปรตีนสูง มูลของมันจึงอุดมไปด้วย ธาตุไนโตรเจน ซึ่งช่วยบำรุงใบ ลำต้น และส่งผลให้พืชผักเจริญเติบโตอย่างรวดเร็ว
นวัตกรรมกระบะแยกหนอน BSF
พี่โบ๋ พันธ์ดีฟาร์ม ได้สาธิตการคัดแยกตัวหนอนไปใช้งานโดยไม่ต้องเสียเวลามานั่งร่อนหรือจับทีละตัว โดยอาศัยพฤติกรรมธรรมชาติของ BSF ดังนี้
- ประดิษฐ์ กระบะทรงเอียง ที่มีการเจาะรูไว้ตรงปลายทางด้านบน
- เมื่อตัวหนอนเติบโตเต็มที่และพร้อมเข้าสู่ระยะดักแด้ สัญชาตญาณของมันจะคลานออกจากกองอาหารเพื่อหาพื้นที่แห้ง
- หนอนจะเดินไต่ขึ้นตามทางเอียง และคลานลงรูที่เจาะไว้ ร่วงลงสู่กระบะรองรับด้านล่างโดยอัตโนมัติ
- เกษตรกรจะได้ตัวหนอนที่สะอาด พร้อมนำไปป้อนให้หมู ไก่ หรือปลาได้ทันทีโดยไม่ต้องออกแรงคัดแยก
สรุปแนวคิดการทำเลี้ยง BSF จากพันธ์ดีฟาร์ม
พี่โบ๋ พันธ์ดีฟาร์ม ฝากข้อคิดไว้ว่า เกษตรกรที่สนใจเลี้ยง ไม่จำเป็นต้องมองไปถึงการผลิตเพื่อขายไข่ราคาแพงเป็นหลัก แต่ควรเริ่มต้นจากการนำ BSF มาใช้จัดการขยะอินทรีย์ ผลิตปุ๋ยอินทรีย์ไว้ใช้เอง และนำหนอนไปลดต้นทุนค่าอาหารสัตว์ภายในฟาร์มของตนเองให้เรียบร้อยก่อน เมื่อสามารถจัดการระบบภายในฟาร์มจนลงตัวและมีปริมาณมากพอแล้ว จึงค่อยขยายการผลิตเพื่อหาตลาดจำหน่ายในอนาคตต่อไป
………………………………………
เกษตรสัญจร สื่อเกษตรยุคใหม่ แหล่งข้อมูลสาระที่นำไปใช้ประโยชน์ได้จริง
รวมเรื่องเด็ด เกษตรกูรู ศูนย์รวมความรู้และเทคนิคการทำเกษตร
ติดตามเรื่องราวที่น่าสนใจเกี่ยวกับเกษตรเพิ่มเติมได้ที่ :
𝗙𝗮𝗰𝗲𝗯𝗼𝗼𝗸: เกษตรสัญจร
𝗬𝗼𝘂𝗧𝘂𝗯𝗲: youtube.com/c/Kasetsanjorn
𝗧𝗶𝗸𝗧𝗼𝗸: tiktok.com/@kasetsanjorn
𝗦𝗵𝗼𝗽𝗲𝗲: shopee.co.th/kasetsanjorn
𝗟𝗜𝗡𝗘 𝗢𝗳𝗳𝗶𝗰𝗶𝗮𝗹: @kasetsanjorn
𝗕𝗹𝗼𝗰𝗸𝗱𝗶𝘁: blockdit.com/kasetsanjorn/
𝗧𝘄𝗶𝘁𝘁𝗲𝗿: twitter.com/kasetsanjorn/
𝗪𝗲𝗯𝘀𝗶𝘁𝗲: kasetsanjorn.com
