มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนครนำภูมิปัญญาผ้าทอย้อมครามจากชุมชนบ้านนาบัวและบ้านบะหว้า จังหวัดสกลนคร มาต่อยอดผ่านงานวิจัย พัฒนาลายผ้ามัดหมี่ใหม่ 4 ลาย ถ่ายทอดอัตลักษณ์และวิถีชีวิตท้องถิ่นสู่ผลิตภัณฑ์ผ้าไทย เพิ่มโอกาสทางการตลาดให้กลุ่มทอผ้าในชุมชน
ผ้าครามสกลนคร สินค้า GI จากภูมิปัญญาท้องถิ่น
“ผ้าครามธรรมชาติสกลนคร” เป็นผลิตภัณฑ์ผ้าทอพื้นถิ่นที่มีชื่อเสียงของจังหวัดสกลนคร และได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (Geographical Indication: GI) ด้วยเอกลักษณ์ของการย้อมสีครามธรรมชาติและภูมิปัญญาการทอผ้าที่สืบทอดกันมาหลายรุ่น
ผ้าทอย้อมครามเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตและวัฒนธรรมของชุมชน แต่การแข่งขันในตลาดสิ่งทอทำให้กลุ่มผู้ผลิตต้องพัฒนาสินค้าให้มีรูปแบบและลวดลายที่หลากหลาย ตรงกับความต้องการของผู้บริโภค โดยยังคงเอกลักษณ์ดั้งเดิมของท้องถิ่นไว้
โจทย์ดังกล่าวนำไปสู่งานวิจัย “การพัฒนาทุนทางวัฒนธรรมของกลุ่มทอผ้าย้อมครามเพื่อยกระดับสู่เศรษฐกิจสร้างสรรค์” โดย ผศ.อุทุมพร หลอดโค อาจารย์สาขาวิชาการพัฒนาชุมชน คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร ร่วมกับกลุ่มทอผ้าในพื้นที่ ศึกษาทุนทางวัฒนธรรม ภูมิปัญญา และทรัพยากรของชุมชน เพื่อนำมาใช้ในการออกแบบลายผ้ามัดหมี่ที่มีอัตลักษณ์เฉพาะถิ่น
งานวิจัยดังกล่าวได้รับการสนับสนุนจาก กองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (กองทุน ววน.) ผ่านการจัดสรรงบประมาณทุนสนับสนุนงานมูลฐาน (Fundamental Fund: FF) ให้แก่มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร เพื่อพัฒนาองค์ความรู้และต่อยอดภูมิปัญญาท้องถิ่นสู่การใช้ประโยชน์
สร้างสรรค์ 4 ลายผ้ามัดหมี่จากทุนทางวัฒนธรรมของชุมชน
ทีมนักวิจัยนำกระบวนการวิจัยแบบมีส่วนร่วมมาใช้ในการพัฒนาลวดลายผ้ามัดหมี่ย้อมคราม โดยทำงานร่วมกับกลุ่มทอผ้าจาก 2 ชุมชน ซึ่งมีทุนทางวัฒนธรรมและภูมิปัญญาการทอผ้าที่แตกต่างกัน
ชุมชนบ้านนาบัว ตำบลหนองแวงใต้ อำเภอวานรนิวาส จังหวัดสกลนคร พัฒนาลายผ้ามัดหมี่ใหม่ 2 ลาย ได้แก่ ลาย “อุทุมพร” และลาย “สเตลลา นาบัว (Stella Nabua)” โดยนำเรื่องราวและสัญลักษณ์ที่เกี่ยวข้องกับชุมชนมาใช้ในการออกแบบลวดลายผ้า ซึ่งตามข้อมูลโครงการระบุว่าผลงานทั้ง 2 ลายได้รับการจดแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์แล้ว
ส่วน ชุมชนบ้านบะหว้า ตำบลบะหว้า อำเภออากาศอำนวย จังหวัดสกลนคร พัฒนาลายผ้ามัดหมี่อีก 2 ลาย ได้แก่ ลาย “ช่อดอกหว้า” และลาย “ต้นดอกข้าว” ซึ่งนำลักษณะของพืชพรรณและความอุดมสมบูรณ์ในท้องถิ่นมาเป็นแนวคิดในการออกแบบ
ลวดลายทั้ง 4 รูปแบบเกิดจากการนำองค์ความรู้ด้านการออกแบบมาทำงานร่วมกับภูมิปัญญาของช่างทอผ้าในชุมชน ตั้งแต่การกำหนดลวดลาย การมัดหมี่ การย้อมคราม ไปจนถึงการทอเป็นผืนผ้า เพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่มีลักษณะเฉพาะและสามารถต่อยอดสู่ตลาดได้
ต่อยอดภูมิปัญญาผ้าทอ เพิ่มโอกาสสร้างรายได้ในชุมชน
งานวิจัยให้ความสำคัญกับการมีส่วนร่วมของกลุ่มทอผ้าบ้านนาบัวและบ้านบะหว้า โดยอาศัยทักษะของช่างทอในพื้นที่ ซึ่งส่วนหนึ่งเป็นผู้สูงวัยที่มีความชำนาญด้านการมัดหมี่ การย้อมคราม และการทอผ้า การพัฒนาลวดลายใหม่จึงดำเนินควบคู่กับการถ่ายทอดภูมิปัญญาและการใช้แรงงานฝีมือในชุมชน
ผลจากการดำเนินงานทำให้ทั้ง 2 ชุมชนมีลวดลายผ้ามัดหมี่ที่พัฒนาขึ้นใหม่รวม 4 ลาย สามารถนำไปใช้ผลิตผ้าทอย้อมครามที่มีอัตลักษณ์เฉพาะชุมชน และเพิ่มทางเลือกในการพัฒนาสินค้าให้ตรงกับความต้องการของตลาด โดยผลิตภัณฑ์ได้รับการพัฒนาให้มีความพร้อมด้านการตลาดและมีการจำหน่ายเชิงพาณิชย์ภายในประเทศ ซึ่งการต่อยอดลวดลายผ้ามัดหมี่ช่วยเพิ่มโอกาสในการสร้างมูลค่าผลิตภัณฑ์และรายได้ให้แก่กลุ่มทอผ้าในพื้นที่
ผลงานวิจัยภายใต้กองทุน ววน. นี้ได้นำทุนทางวัฒนธรรมที่มีอยู่ในชุมชนมาพัฒนาเป็นลวดลายผ้ามัดหมี่ใหม่ ผ่านความร่วมมือระหว่างนักวิจัยและกลุ่มทอผ้าในพื้นที่ เพื่อให้ภูมิปัญญาท้องถิ่นสามารถนำไปต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์และสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจให้กับชุมชน
สามารถติดตามข่าวสารเพิ่มเติมได้ที่เว็บไซต์ สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) https://www.tsri.or.th/
………………………………………
เกษตรสัญจร สื่อเกษตรยุคใหม่ แหล่งข้อมูลสาระที่นำไปใช้ประโยชน์ได้จริง
รวมเรื่องเด็ด เกษตรกูรู ศูนย์รวมความรู้และเทคนิคการทำเกษตร
ติดตามเรื่องราวที่น่าสนใจเกี่ยวกับเกษตรเพิ่มเติมได้ที่ :
𝗙𝗮𝗰𝗲𝗯𝗼𝗼𝗸: เกษตรสัญจร
𝗬𝗼𝘂𝗧𝘂𝗯𝗲: youtube.com/c/Kasetsanjorn
𝗧𝗶𝗸𝗧𝗼𝗸: tiktok.com/@kasetsanjorn
𝗦𝗵𝗼𝗽𝗲𝗲: shopee.co.th/kasetsanjorn
𝗟𝗜𝗡𝗘 𝗢𝗳𝗳𝗶𝗰𝗶𝗮𝗹: @kasetsanjorn
𝗕𝗹𝗼𝗰𝗸𝗱𝗶𝘁: blockdit.com/kasetsanjorn/
𝗧𝘄𝗶𝘁𝘁𝗲𝗿: twitter.com/kasetsanjorn/
𝗪𝗲𝗯𝘀𝗶𝘁𝗲: kasetsanjorn.com







