การทำเกษตรอินทรีย์และเกษตรปลอดภัยในปัจจุบัน “จุลินทรีย์สังเคราะห์แสง” (Photosynthetic Bacteria: PSB) นับเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ได้รับความนิยมอย่างมากจากเกษตรกรและผู้ปลูกผักสวนครัว เนื่องจากทำง่าย ต้นทุนต่ำ ใช้วัตถุดิบใกล้ตัวในครัวเรือน และเห็นผลได้อย่างชัดเจน โดยเกษตรสัญจรพาไปเรียนรู้สูตรเด็ดจาก แม่ผกามา เจ้าของศูนย์เรียนรู้เกษตรปลอดภัย ที่มาถ่ายทอดประสบการณ์ ขั้นตอนการทำ เทคนิคการหมักให้ติดสีแดงไว และวิธีการนำไปใช้อย่างละเอียด
ประโยชน์ของจุลินทรีย์สังเคราะห์แสง
จุลินทรีย์สังเคราะห์แสงมีประโยชน์รอบด้านทั้งต่อพืช ดิน และการประมงในน้ำ
1. การปรับปรุงดิน
หากนำไปราดลงดินโดยตรง จะช่วยย่อยสลายสารอาหารและวัตถุธาตุในดิน ช่วยเพิ่มธาตุไนโตรเจน ทำให้พืชสามารถดูดซึมสารอาหารไปใช้ได้ดีขึ้น
2. การบำรุงพืชผัก
เมื่อนำไปผสมน้ำรดพืชผัก จะช่วยให้พืชเจริญเติบโตได้ดี ลำต้นและใบงาม แข็งแรง ช่วยให้ใบมีสีเขียวสด และยังมีฤทธิ์ช่วยเร่งการติดดอกและออกผล
3. การปรับสภาพน้ำในบ่อเลี้ยงสัตว์
สามารถนำไปใส่ในบ่อปลาหรือบ่อเลี้ยงสัตว์น้ำได้ เนื่องจากจุลินทรีย์สังเคราะห์แสงเป็นกลุ่มจุลินทรีย์ที่มีชีวิต ซึ่งจะเข้าไปช่วยบำบัดน้ำเสียและปรับคุณภาพน้ำในบ่อให้ดีขึ้น
4. ความปลอดภัยต่อผู้บริโภค
เป็นสารอินทรีย์ธรรมชาติ 100% ช่วยลดการพึ่งพาเคมีเกษตร ทำให้ผลผลิตปลอดภัยทั้งต่อผู้ปลูกและผู้บริโภค
วัตถุดิบและอุปกรณ์ที่ต้องเตรียม
สูตรของแม่ผกามาเป็นสูตรที่จำง่ายและใช้อัตราส่วนพื้นฐาน 1 : 1 : 1 อัตราส่วนต่อไข่ไก่ 1 ฟอง
- ไข่ไก่ 1 ฟอง
- น้ำปลา 1 ช้อนโต๊ะ
- ผงชูรส 1 ช้อนโต๊ะ (ใช้ทำหน้าที่เป็นแหล่งอาหารของจุลินทรีย์)
(หมายเหตุ ในการสาธิต แม่ผกามาทำปริมาณสำหรับหลายขวด จึงใช้ไข่ไก่ 3 ฟอง, น้ำปลา 3 ช้อนโต๊ะ และผงชูรส 3 ช้อนโต๊ะ)
อุปกรณ์เสริมและน้ำที่ใช้
- น้ำสำหรับหมัก แนะนำให้ใช้ น้ำจากแหล่งธรรมชาติ เช่น น้ำคลอง น้ำบ่อ หรือน้ำสระในไร่นา เนื่องจากในน้ำธรรมชาติจะมีกลุ่มจุลินทรีย์ที่มีชีวิตอาศัยอยู่แล้ว ซึ่งจะช่วยกระตุ้นให้ขวดหมักเปลี่ยนเป็นสีแดงได้เร็วขึ้น (หากจำเป็นต้องใช้น้ำประปา ควรพักน้ำไว้ก่อน 7 วัน เพื่อลดกลิ่นคลอรีน)
- ขวดพลาสติกใส ซึ่งสามารถใช้ขวดน้ำดื่มขนาดมาตรฐาน โดยตักน้ำใส่เตรียมไว้ค่อนขวด
- หัวเชื้อจุลินทรีย์สังเคราะห์แสง (ตัวเลือกเสริม) หากมีหัวเชื้อเดิมอยู่แล้ว การเติมลงไปจะช่วยให้ขวดใหม่ขยายตัวและเปลี่ยนเป็นสีแดงได้ไวยิ่งขึ้น
ขั้นตอนและวิธีทำอย่างละเอียด
- เตรียมส่วนผสมอาหารจุลินทรีย์
- ตอกไข่ไก่ลงในภาชนะผสม (ในคลิปตอกไข่ไก่ 3 ฟอง)
- ใส่น้ำปลาลงไป 3 ช้อนโต๊ะ
- ใส่ผงชูรสลงไป 3 ช้อนโต๊ะ
- ตีและคนส่วนผสมทั้งหมดให้เข้ากันจนผงชูรสละลายหมด และเนียนเป็นเนื้อเดียวกัน
- การบรรจุน้ำใส่ขวด
- นำน้ำธรรมชาติมาใส่ขวดพลาสติกใสเตรียมไว้ โดยใส่ประมาณค่อนขวด ไม่ควรใส่จนเต็มขวด ให้เว้นพื้นที่ว่างบริเวณช่วงคอขวดไว้สำหรับอากาศและแก๊สที่จะเกิดขึ้นระหว่างกระบวนการหมัก
- เติมส่วนผสมและเปลือกไข่
- ตักส่วนผสมอาหารจุลินทรีย์ที่ตีเข้ากันแล้ว ใส่ลงในขวดน้ำที่เตรียมไว้ ขวดละ 1 ช้อนโต๊ะ
- เทคนิคสำคัญ: ขยำเปลือกไข่ไก่ให้เป็นชิ้นเล็กๆ แล้วใส่ลงไปในขวดด้วย เนื่องจากเปลือกไข่ประกอบด้วยแคลเซียม ซึ่งจะช่วยเสริมสร้างโครงสร้างพืชและลำต้นให้แข็งแรง
- การเติมหัวเชื้อและการเขย่า
- หากมีหัวเชื้อจุลินทรีย์สังเคราะห์แสงขวดเดิมอยู่แล้ว ให้กะปริมาณเติมลงไปเล็กน้อยในแต่ละขวดเพื่อเป็นตัวเร่ง
- ปิดฝาขวดให้สนิท แล้วเขย่าขวดไปมาให้ส่วนผสม น้ำ และหัวเชื้อผสมเข้าเป็นเนื้อเดียวกัน ซึ่งสีของน้ำจะเริ่มเปลี่ยนเป็นสีชมพูอ่อนๆ
- กระบวนการตากแดดและการดูแล
- นำขวดที่ผสมเสร็จเรียบร้อยไปวางตากไว้ในบริเวณที่ได้รับ แสงแดดจัด
- การคายแก๊ส: ในวันถัดมา ให้หมุนเปิดฝาขวดออกเล็กน้อยเพื่อระบายแก๊สที่เกิดขึ้นจากการหมัก จากนั้นปิดฝาไว้หลวมๆ ไม่ต้องหมุนแน่นจนเกินไป
- หมั่นมาหมุนเขย่าขวดวันละครั้ง
- หลังจากตากแดดไว้ประมาณ 3 วัน น้ำในขวดจะเริ่มเปลี่ยนเป็นสีแดงเข้มขึ้นเรื่อยๆ และเมื่อครบ 7 วัน ก็จะเปลี่ยนเป็นสีแดงพร้อมนำไปใช้งานได้ทันที
ข้อสงสัย ทำไมบางขวดหมักแล้วกลายเป็นสีเขียว?
แม่ผกามาระบุว่า ในการทำจริง บางครั้งบางขวดอาจจะกลายเป็นสีเขียวได้ ซึ่งเกิดจากชนิดและประเภทของจุลินทรีย์ธรรมชาติที่มีอยู่ในน้ำแต่ละแหล่ง ไม่ต้องตกใจและไม่จำเป็นต้องเททิ้ง สามารถนำน้ำขวดสีเขียวนั้นไปรดต้นไม้ได้ตามปกติ แต่อาจจะมีประสิทธิภาพไม่เต็มที่เท่ากับขวดที่เปลี่ยนเป็นสีแดง
วิธีการนำไปใช้งานในแปลงเกษตร
1. การผสมใช้งาน
ตักน้ำใส่บัวรดน้ำเตรียมไว้ จากนั้นเทจุลินทรีย์สังเคราะห์แสงที่หมักจนแดงแล้วลงไปผสม โดยกะปริมาณให้น้ำในบัวรดน้ำเปลี่ยนเป็นสีชมพูจางๆ
2. การรดต้นไม้
สามารถนำไปรดแปลงผักสวนครัว เช่น ผักกวางตุ้ง ได้ทั้งช่วงเช้าและช่วงเย็น
3. ข้อดีในการใช้
สามารถรดให้ชุ่มได้เลยโดยไม่ต้องกลัวต้นไม้ตาย เพราะเป็นจุลินทรีย์ธรรมชาติที่ไม่สะสมสารพิษ ช่วยให้ใบเขียวสด ต้นโตไว สวยงาม และช่วยบำรุงปรับสภาพดินไปในตัว
บทสรุป
การทำจุลินทรีย์สังเคราะห์แสงตามเทคนิคของแม่ผกามา ศูนย์เรียนรู้เกษตรปลอดภัย นับเป็นทางเลือกเกษตรอินทรีย์ที่ทำได้ง่าย ต้นทุนต่ำ และทรงประสิทธิภาพสูง โดยใช้วัตถุดิบพื้นฐานในครัวเรือนอย่างไข่ไก่ น้ำปลา และผงชูรสในอัตราส่วนเท่ากัน ผสมเข้ากับน้ำจากแหล่งธรรมชาติและเปลือกไข่ขยำเพื่อเพิ่มแคลเซียม จากนั้นนำไปตากแดดจัด หมั่นคายแก๊สและเขย่าขวดทุกวัน เพียง 7 วันก็จะได้น้ำหมักชีวภาพพร้อมใช้งาน ที่ช่วยย่อยสลายธาตุอาหารในดิน เพิ่มไนโตรเจน บำรุงต้นไม้ให้แข็งแรง ใบเขียวสด เร่งการออกดอกออกผล อีกทั้งยังสามารถนำไปใช้บำบัดน้ำเสียในบ่อเลี้ยงสัตว์น้ำได้อย่างปลอดภัย ไร้สารเคมีตกค้าง ถือเป็นภูมิปัญญาง่ายๆ ที่ช่วยลดต้นทุนและยกระดับการทำเกษตรปลอดภัยได้อย่างยั่งยืน
………………………………………
เกษตรสัญจร สื่อเกษตรยุคใหม่ แหล่งข้อมูลสาระที่นำไปใช้ประโยชน์ได้จริง
รวมเรื่องเด็ด เกษตรกูรู ศูนย์รวมความรู้และเทคนิคการทำเกษตร
ติดตามเรื่องราวที่น่าสนใจเกี่ยวกับเกษตรเพิ่มเติมได้ที่ :
𝗙𝗮𝗰𝗲𝗯𝗼𝗼𝗸: เกษตรสัญจร
𝗬𝗼𝘂𝗧𝘂𝗯𝗲: youtube.com/c/Kasetsanjorn
𝗧𝗶𝗸𝗧𝗼𝗸: tiktok.com/@kasetsanjorn
𝗦𝗵𝗼𝗽𝗲𝗲: shopee.co.th/kasetsanjorn
𝗟𝗜𝗡𝗘 𝗢𝗳𝗳𝗶𝗰𝗶𝗮𝗹: @kasetsanjorn
𝗕𝗹𝗼𝗰𝗸𝗱𝗶𝘁: blockdit.com/kasetsanjorn/
𝗧𝘄𝗶𝘁𝘁𝗲𝗿: twitter.com/kasetsanjorn/
𝗪𝗲𝗯𝘀𝗶𝘁𝗲: kasetsanjorn.com
