จุดเริ่มต้นของสวนผักหวานป่า

ผอ.ป๊อก สไสว อยู่เนียม อดีตข้าราชการครู เกษียณอายุราชการในปี 2561 ปัจจุบันผันตัวมาทำการเกษตร ปลูกผักหวานป่าในพื้นที่ อ.บ้านหมอ จ.สระบุรี โดยมีการวางแผนล่วงหน้าเกือบ 10 ปี ก่อนเกษียณ เริ่มลงมือทำจริงตั้งแต่ปี 2550 ผักหวานป่าเป็นพืชปลอดสารพิษที่ดูแลถูกวิธีแล้วสามารถสร้างรายได้เป็นพืชเศรษฐกิจ เพราะได้รับความนิยมสูง นำมาปรุงอาหารได้หลากหลายและมีคุณค่าทางโภชนาการสูง ปัจจุบัน อ.บ้านหมอ จ.สระบุรี มีการปลูกผักหวานป่าใน 2 ตำบล รวมพื้นที่กว่า 4,000 ไร่ โดยจะมีพ่อค้าเข้ามารับซื้อจับจองถึงที่สวน

ช่วงแรกของการปลูกผักหวานป่า เจอปัญหาอะไรบ้าง?

ในระยะแรก ผอ.ป๊อก ต้องเผชิญกับความท้าทายใหญ่ คือ ขาดความรู้ในการปลูกผักหวานป่า โดยเฉพาะการตอนกิ่งให้มีราก ซึ่งเป็นขั้นตอนที่ยากมากหากไม่มีประสบการณ์ แต่ด้วยความมุ่งมั่น ผอ.ป๊อกจึงทดลองและลองผิดลองถูก ทั้งการขยายพันธุ์ด้วยการตอนกิ่งและการเพาะจากเมล็ดหรือต้นกล้า พร้อมจดบันทึกทุกขั้นตอน แม้ผักหวานป่าจะขึ้นชื่อว่าปลูกยากและรอดน้อย แต่ด้วยเทคนิคที่คิดค้นและพิสูจน์แล้ว ผอ.ป๊อกได้นำความรู้นี้เผยแพร่ให้ผู้สนใจ ทำให้มีการปลูกเพิ่มขึ้น ช่วยสร้างรายได้ และยังเป็นส่วนหนึ่งในการช่วยลดโลกร้อนได้อีกด้วย

เคล็ดลับปลูกผักหวานป่าให้ได้ผลผลิตดี

ผักหวานป่าเป็นพืชที่สามารถปลูกได้แทบทุกพื้นที่ในประเทศไทย เพียงแต่ต้องเข้าใจวิธีปลูกและการดูแลให้ถูกต้อง จุดต่างสำคัญคือ ผักหวานป่าจะให้ผลผลิตในช่วงหน้าแล้ง ยิ่งอากาศร้อนและแล้งยอดอ่อนยิ่งแตกมาก ขณะที่หน้าฝนต้นจะหยุดแตกยอด

การปลูกให้ได้ผลดี ควรมีพืชพี่เลี้ยง คอยให้ร่มเงาในช่วงแรกเพื่อช่วยให้ต้นผักหวานแข็งแรงและออกรากเร็ว เมื่อแข็งแรงแล้วจึงค่อยตัดพืชพี่เลี้ยงออกเพื่อให้ได้รับแสงเต็มที่และแตกยอดไว ที่สวนของ ผอ.ป๊อก ใช้พืชพี่เลี้ยงอย่างมะละกอ อโวคาโด และน้อยหน่า โดยปลูกแซมกันไป พร้อมตัดแต่งกิ่งพืชพี่เลี้ยงเป็นระยะ

อย่างไรก็ตาม มีพืช 5 ชนิดที่ไม่เหมาะเป็นพืชพี่เลี้ยง ได้แก่

ต้นมะกอก
ต้นยูคาลิปตัส
ต้นสน
ต้นไผ่
ต้นมะม่วง

วิธีปลูกผักหวานป่า

ผักหวานป่าใช้พื้นที่ปลูกไม่มาก เพียงมีพื้นที่หลังบ้านก็สามารถปลูกได้ โดยเว้นระยะปลูกต้นละ 1 x 1 เมตร หากมีพื้นที่ 1 งาน จะปลูกได้ประมาณ 400 ต้น

การขยายพันธุ์

เพาะเมล็ด เป็นต้นกล้า เหมาะสำหรับผู้ที่ไม่รีบเก็บผลผลิต (เก็บได้ใน 1-2 ปี)
กิ่งตอนหรือกิ่งตอนชำ เหมาะสำหรับต้องการผลผลิตเร็ว (เก็บได้ภายใน 8 เดือน – 1 ปี)

เทคนิคปลูกกิ่งตอนให้รอดสูง

เลือกกิ่งที่มีรากเยอะและแข็งแรง สังเกตจากรากรอบ ๆ ตุ้มตอน
ขุดหลุมขนาด 24 x 24 เซนติเมตร รองก้นหลุมด้วยปุ๋ยคอก
แกะพลาสติกหุ้มตุ้มออก วางกิ่งลงหลุมโดยให้ตุ้มมะพร้าวโผล่เหนือดินเล็กน้อย
กลบดินให้แน่น ปักหลักและมัดเชือกกันลม

การทำสาวผักหวานป่า

การทำสาวผักหวานป่าคือการฟื้นฟูต้นที่มีอายุเยอะโดยตัดต้นให้เหลือเพียงตอ จากนั้นต้นผักหวานป่าจะค่อย ๆ แตกกิ่งใหม่รอบ ๆ ต้นตอ ซึ่งกิ่งอ่อนเหล่านี้สามารถนำไปขยายพันธุ์เป็นกิ่งตอนได้ หลังทำสาวควรบำรุงต้นตออย่างสม่ำเสมอด้วยปุ๋ยคอก เช่น ขี้วัวหรือขี้ควาย และหลีกเลี่ยงการใช้สารเคมี เพราะผักหวานป่าไวต่อสารเคมีมาก หากใช้ไม่ระวังอาจทำให้ต้นตายได้

การรดน้ำผักหวานป่า

ที่สวนจะใช้ระบบสปริงเกอร์รดน้ำ โดยปกติให้น้ำสัปดาห์ละ 1-2 ครั้ง และงดรดในช่วงฤดูฝน แต่สำหรับต้นที่เพิ่งปลูกใหม่ควรให้น้ำทุกเช้า วันละ 1 ครั้ง ในระยะ 2 เดือนแรก เพื่อให้รากตั้งตัวและแข็งแรง เมื่อรากแข็งแรงแล้วปรับเป็นการรดน้ำสัปดาห์ละ 3 ครั้ง จากนั้นค่อยลดลงเหลือสัปดาห์ละ 1-2 ครั้ง หรือสัปดาห์เว้นสัปดาห์ในช่วงที่อากาศไม่ร้อนมาก ผักหวานป่าเป็นพืชที่ ไม่ชอบน้ำมากและไม่ทนน้ำขัง หากมีน้ำมากเกินไปอาจทำให้รากเน่าและต้นตายได้

การดูแลและจำหน่ายกิ่งตอนผักหวานป่า

เมื่อกิ่งตอนผักหวานป่าที่ตอนมาจากต้นพันธุ์ออกรากดีแล้ว เราจะนำกิ่งนั้นมาปักชำต่อไป ซึ่งวิธีนี้ช่วยเพิ่มโอกาสรอดสูงมาก ก่อนนำไปจำหน่ายกิ่งตอนจะต้องแตกยอดและมีใบเขียวใหญ่เพื่อเป็นเครื่องยืนยันว่าต้นแข็งแรงพร้อมที่จะปลูกต่อได้ สำหรับราคาจำหน่ายเริ่มต้นที่กิ่งละ 100 บาท ส่วนกิ่งขนาดใหญ่ที่บรรจุในเข่งเบอร์ 7 สามารถจำหน่ายได้สูงถึงกิ่งละ 1,000 บาท ข้อดีของผักหวานป่าคือ ปลูกครั้งเดียว สามารถเก็บผลผลิตได้นานถึง 60-70 ปี

เทคนิคทำการตลาดผักหวานป่าในช่วงแรก

ผักหวานป่าเป็นพืชที่ยิ่งปลูกก็ยิ่งไม่พอขาย จากประสบการณ์ของ ผอ.ป๊อก ที่เคยจัดงานผักหวานป่าของจังหวัดสระบุรี พบว่าผักหวานป่าที่นำมาจำหน่ายจากเกษตรกรในชุมชนขายหมดทุกครั้ง และปัจจุบันก็ยังมีความต้องการสูง พ่อค้าหลายรายถึงขั้นมาจับจองและเหมากันล่วงหน้าเป็นปี ๆ จุดเด่นที่ทำให้ผักหวานป่าได้รับความนิยม คือ ไม่ใช่พืชประดับ แต่เป็นผักที่ใช้ปรุงอาหารได้หลากหลาย อีกทั้งยังเป็นที่ต้องการของตลาดในหลายภูมิภาค ทั้งภาคอีสาน ภาคเหนือ และภาคใต้

ผักหวานป่ามี 2 สายพันธุ์หลักในตลาด

1. พันธุ์ยอดสีเขียว ใบเล็ก – เนื้อค่อนข้างแข็งและมีกลิ่นเขียว
2. พันธุ์ยอดสีทอง ใบใหญ่ – กรอบ หวาน มัน อร่อย สามารถกินดิบได้ และเป็นที่ต้องการมากกว่า

การเริ่มต้นทำตลาดของ ผอ.ป๊อก จึงไม่ยาก เพราะผักหวานป่าเป็นสินค้าที่มีความต้องการสูงต่อเนื่อง เพียงมีผลผลิตก็สามารถขายได้ทันที

ผักหวานป่าสร้างรายได้หลายทาง

ผักหวานป่าเป็นพืชที่ตลาดต้องการสูง โดยเฉพาะยอดอ่อนซึ่งมักมีไม่เพียงพอกับความต้องการ ผอ.ป๊อก ปลูกผักหวานป่าในพื้นที่ 6 ไร่ และสามารถสร้างรายได้จากทุกส่วนของต้น ไม่ว่าจะเป็น

ยอดผักหวานป่า สำหรับบริโภคสดหรือปรุงอาหาร
กิ่งตอน สำหรับขายเป็นพันธุ์
เมล็ดพันธุ์ และ ต้นกล้า สำหรับเพาะปลูก
กิ่งตอนชำ สำหรับจำหน่ายให้เกษตรกรและผู้สนใจปลูก

รายได้จากผักหวานป่าไม่เพียงช่วยให้มีความมั่นคงทางการเงินในช่วงเกษียณ แต่การปลูกและได้อยู่ท่ามกลางธรรมชาติยังช่วยให้สุขภาพจิตดีและร่างกายแข็งแรงไปพร้อมกัน

วางแผนเกษตรให้เร็ว เริ่มตอนมีกำลังดีที่สุด

การทำเกษตรควรวางแผนตั้งแต่เนิ่น ๆ ในช่วงที่เรายังมีกำลังและสุขภาพแข็งแรง อย่ารอให้ถึงวัยเกษียณแล้วค่อยเริ่ม เพราะเมื่อถึงตอนนั้นอาจหมดแรงและพลาดโอกาสสำคัญ ผักหวานป่าเป็นพืชที่ใช้พื้นที่ปลูกน้อยมาก สามารถปลูกตามรั้วบ้านหรือพื้นที่ว่างเพียง 5-10 ต้น ก็เพียงพอสำหรับบริโภคในครอบครัว หากกินไม่หมดก็สามารถเก็บขายเป็นรายได้เสริมได้อีก ข้อดีคือผักหวานป่ามีอายุยืนเฉลี่ย 60-70 ปี ปลูกครั้งเดียวสามารถเก็บผลผลิตได้นานหลายปี ดูแลง่าย ใช้เพียงปุ๋ยคอกบำรุง คอยตัดแต่งกิ่ง และที่สำคัญคือไม่ควรใช้สารเคมี เพื่อให้ได้ผลผลิตที่ปลอดภัยต่อผู้บริโภคและสิ่งแวดล้อม

หากสนใจเทคนิคการปลูกผักหวานป่าจาก ผอ.ป๊อก สามารถสอบถามได้ที่

Facebook : สวนผักหวานป่า ผอ.ป๊อก จ.สระบุรี

………………………………………

เกษตรสัญจร สื่อเกษตรยุคใหม่ แหล่งข้อมูลสาระที่นำไปใช้ประโยชน์ได้จริง

รวมเรื่องเด็ด เกษตรกูรู ศูนย์รวมความรู้และเทคนิคการทำเกษตร

ติดตามเรื่องราวที่น่าสนใจเกี่ยวกับเกษตรเพิ่มเติมได้ที่ :

𝗙𝗮𝗰𝗲𝗯𝗼𝗼𝗸: เกษตรสัญจร

𝗬𝗼𝘂𝗧𝘂𝗯𝗲: youtube.com/c/Kasetsanjorn

𝗧𝗶𝗸𝗧𝗼𝗸: tiktok.com/@kasetsanjorn

𝗦𝗵𝗼𝗽𝗲𝗲: shopee.co.th/kasetsanjorn

𝗟𝗜𝗡𝗘 𝗢𝗳𝗳𝗶𝗰𝗶𝗮𝗹: @kasetsanjorn

𝗕𝗹𝗼𝗰𝗸𝗱𝗶𝘁: blockdit.com/kasetsanjorn/