ในยุคที่สภาพอากาศแปรปรวนจนส่งผลกระทบต่อภาคการเกษตรอย่างหนัก “โกโก้” กลายเป็นพืชเศรษฐกิจทางเลือกที่ถูกยกระดับคุณภาพอย่างต่อเนื่องจนเป็นที่จับตามอง รายการ Green Guide วงสนทนาสีเขียว เพื่อเกษตรยั่งยืนในโลกที่เปลี่ยนแปลง โดยกรมส่งเสริมการเกษตร ที่เชื่อมโยงเกษตรทั้งระบบ ต้นน้ำ-กลางน้ำ-ปลายน้ำ ได้รวบรวมเหล่ากูรูผู้ขับเคลื่อนวงการโกโก้ไทยครบทั้งวงจร ตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ จนถึงปลายน้ำ มาถ่ายทอดประสบการณ์จริง เพื่อตอบคำถามที่ว่า “โกโก้ไทยมีอนาคตจริงหรือไม่?”
ล้อมวงคุยเรื่อง “โกโก้ไทย” มุมมองจากคนปลูก คนแปรรูป และคนชง
ในวงสนทนานี้ได้รับเกียรติจากบุคคลสำคัญในห่วงโซ่การผลิตโกโก้ ได้แก่
1. คุณวันชัย รัตนพงศ์ปกรณ์ เจ้าของสวนโกโก้ “ไร่ลุงอ้วน” อ.ด่านช้าง จ.สุพรรณบุรี ตัวแทนภาค “ต้นน้ำ” (ผู้ปลูก)
2. คุณอรัญ โสขุมา เจ้าของสวนอรัญด่านช้าง และโรงงานแปรรูปโกโก้ ตัวแทนภาค “กลางน้ำ” (ผู้แปรรูป)
3. คุณอิสเรศ ปัทมพันธ์ เจ้าของร้าน “39 Cafe by Arano” ตัวแทนภาค “ปลายน้ำ” (คาเฟ่และผู้บริโภค)
ต้นน้ำ ปลูกโกโก้อย่างไรให้รอดในวันที่โลกเดือด
คุณวันชัย รัตนพงศ์ปกรณ์ หรือ “ลุงอ้วน” เจ้าของสวนโกโก้ในอำเภอด่านช้าง จังหวัดสุพรรณบุรี ได้เปิดเผยข้อมูลที่น่าสนใจว่า แท้จริงแล้วประเทศไทยเรากุมความได้เปรียบทางภูมิศาสตร์เอาไว้ในมือ เพราะเราเป็น 1 ในเพียง 22 ประเทศทั่วโลกที่ตั้งอยู่บนแถบเส้นศูนย์สูตร ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีสภาพอากาศร้อนชื้นแบบที่ต้นโกโก้ต้องการ
แต่ในความได้เปรียบนั้นก็มีความท้าทายมหาศาลซ่อนอยู่ โดยเฉพาะสภาวะ “โลกเดือด” ที่ทำให้อากาศแปรปรวนจนเกษตรกรหลายรายถอดใจ ลุงอ้วนได้แชร์แนวคิดและเทคนิคการทำสวนโกโก้ให้รอดพ้นจากวิกฤตนี้ไว้อย่างละเอียด
หัวใจสำคัญคือการจัดการ “ความชื้น” ให้พอดี
แม้สภาพอากาศบ้านเราจะร้อนระอุแค่ไหน แต่โกโก้เป็นพืชที่สู้แดดได้ดีกว่าที่หลายคนคิด ขอเพียงแค่เกษตรกรเข้าใจเรื่อง “การจัดการน้ำ” ให้เหมาะสม เพราะในวันที่อุณหภูมิพุ่งสูงจนดินแห้ง หากเรามีการวางระบบน้ำที่ดีและสม่ำเสมอ ความชุ่มชื้นจากน้ำนี่แหละที่จะเข้าไปช่วยหล่อเลี้ยงลำต้นและระบายความร้อน ทำให้โกโก้ยังสามารถแตกยอดและให้ผลผลิตได้ตามปกติ ลุงอ้วนให้คำแนะนำสั้นๆ สำหรับคนที่จะเริ่มต้นว่า ก่อนจะลงมือปลูก ให้สำรวจดูแหล่งน้ำในพื้นที่ก่อนว่ามีเพียงพอใช้ตลอดทั้งปีไหม เพราะถ้าคุมเรื่องความชื้นได้ โอกาสรอดของสวนเราก็สูงไปกว่าครึ่ง
ดูแลแบบประคบประหงมช่วง “อนุบาล”
ความท้าทายจริงๆ ของการทำสวนโกโก้ไม่ได้อยู่ที่ต้นใหญ่ แต่อยู่ที่ช่วง “ต้นกล้า” ลุงอ้วนเล่าให้ฟังอย่างเป็นกันเองว่า ต้นกล้าโกโก้นั้นอ่อนไหวต่อแดดจัดมาก ถ้าปล่อยให้โดนแสงตรงๆ ใบจะไหม้และตายเอาได้ง่ายๆ ลุงอ้วนเลยแชร์เทคนิคที่ทำตามได้จริงและประหยัดมาก คือการใช้ตะกร้าซักผ้าที่เป็นรูๆ มาครอบต้นกล้าเอาไว้ รูของตะกร้าจะช่วยพรางแสงแดดไม่ให้ลงมาปะทะต้นไม้ตรงๆ ในขณะที่ลมยังพัดผ่านได้สะดวก ช่วยให้อากาศถ่ายเท ไม่ร้อนอับจนเกินไป เป็นวิธีประคบประหงม ที่ช่วยให้ต้นกล้าแข็งแรงพอที่จะเติบโตเป็นต้นใหญ่ในอนาคต
ตัวเลขรายได้ที่ทำให้เกษตรกรยิ้มได้
สำหรับคำถามที่หลายคนอยากรู้ว่าปลูกแล้วคุ้มค่าเหนื่อยไหม ลุงอ้วนกางข้อมูลให้เห็นภาพง่ายๆ ว่า ในพื้นที่ 1 ไร่ เราสามารถจัดสรรพื้นที่ปลูกได้ประมาณ 150 ต้น ซึ่งถ้าเราดูแลให้ความสำคัญกับเรื่องน้ำและดินจนต้นเติบโตเต็มที่ ผลผลิตเฉลี่ยจะอยู่ที่ประมาณ 50 กิโลกรัมต่อต้นต่อปี เมื่อคำนวณจากราคาซื้อขายหน้าสวนปัจจุบัน จะพบว่าพื้นที่เพียง 1 ไร่นี้ สามารถทำรายได้หมุนเวียนได้ถึงประมาณ 60,000 บาทต่อปี เลยทีเดียว ซึ่งลุงอ้วนมองว่านี่คือตัวเลขที่ช่วยให้เกษตรกรมีรายได้เสริมที่มั่นคงและยั่งยืน โดยเฉพาะถ้าต้นโกโก้มีอายุ 5 ปีขึ้นไป ผลผลิตที่ได้จะมีคุณภาพและสารอาหารสะสมในเมล็ดที่สมบูรณ์ที่สุด ซึ่งเป็นที่ต้องการอย่างมากของตลาดแปรรูป
กลางน้ำ เปลี่ยนผลไม้จากสวน ให้เป็น “ช็อกโกแลตพรีเมียม”
คุณอรัญ ผู้รับหน้าที่แปรรูป ได้เล่าให้ฟังว่า จริงๆ แล้วโกโก้คือผลไม้ชนิดหนึ่ง รสชาติตอนสดๆ จะออกเปรี้ยวหวานคล้ายๆ กระท้อนหรือมังคุด แต่การจะเปลี่ยนผลไม้สดๆ ให้กลายเป็นช็อกโกแลตที่เรากินกันนั้น มันมีขั้นตอนที่ละเอียดอ่อนมาก ไม่ใช่แค่เอาเมล็ดมาคั่วแล้วจบไป
รสชาติที่ดีไม่ได้อยู่ที่พันธุ์ แต่อยู่ที่ “การทำ”
คุณอรัญอธิบายว่า ต่อให้เป็นโกโก้พันธุ์เดียวกัน ปลูกสวนติดกัน แต่ถ้าคนทำหลังบ้านฝีมือต่างกัน รสชาติก็เปลี่ยนไปคนละเรื่องเลยครับ หัวใจสำคัญอยู่ที่ “การหมักและการคั่ว”
- การหมัก เมื่อเก็บผลมาจากสวน ลุงอ้วนจะส่งเมล็ดสดให้คุณอรันนำไปหมักก่อน ขั้นตอนนี้สำคัญมาก เพราะมันคือการสร้าง “กลิ่นหอม” เฉพาะตัว ถ้าหมักดี กลิ่นจะหอมนวลเหมือนผลไม้หรือดอกไม้
- การคั่ว หลังจากหมักและตากจนแห้งแล้ว ก็จะนำมาคั่วครับ คุณอรันบอกว่าขั้นตอนนี้เหมือนการคั่วกาแฟเลย มีทั้งคั่วอ่อน คั่วเข้ม ซึ่งต้องใช้เครื่องจักรที่คุมความร้อนได้แม่นยำ ถ้าคั่วไหม้รสชาติก็เสีย แต่ถ้าคั่วพอดีเราจะได้รสชาติที่เป็นเอกลักษณ์ของโกโก้สุพรรณบุรีจริงๆ
สูตร 10 ต่อ 1 กว่าจะได้ช็อกโกแลตสักก้อน
หลายคนอาจจะสงสัยว่าทำไมช็อกโกแลตแท้ถึงราคาแพง คุณอรัญกางตัวเลขให้ดูง่ายๆ เลยครับว่า ถ้าเราอยากได้ช็อกโกแลตคุณภาพดี 1 กิโลกรัม เราต้องใช้ผลโกโก้สดๆ จากสวนถึง 10 กิโลกรัม น้ำหนักส่วนใหญ่จะหายไปกับเปลือกและความชื้นในขั้นตอนต่างๆ เหลือเพียงเนื้อโกโก้เน้นๆ นี่คือสาเหตุว่าทำไมจากผลสดกิโลกรัมละไม่กี่สิบบาท พอแปรรูปเสร็จแล้วมูลค่าถึงพุ่งไปถึงหลักพันบาทได้ เพราะมันคือการคัดเอาแต่ “หัวกะทิ” ของโกโก้มาไว้ในมือนั่นเอง
เปลือกโกโก้ไม่ใช่ขยะ แต่คือ “ทองคำของเกษตรกร”
ประเด็นที่น่าสนใจมากในวงคุยนี้คือเรื่อง “เปลือกโกโก้” ปกติเวลาคนทำโกโก้เขาจะเอาแต่เมล็ดข้างในแล้วทิ้งเปลือกมหาศาล แต่คุณอรัญกับลุงอ้วนมองว่านี่คือของดี ซึ่งสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้ดังนี้
- ทำเป็นถ่านไบโอชาร์ โดยเอาเปลือกไปเผาในถังที่คุมอากาศจนกลายเป็นถ่านพิเศษที่มีรูพรุนเล็กๆ เยอะมาก รูพวกนี้คือ “บ้านชั้นดี” ให้จุลินทรีย์มาอยู่
- ปุ๋ยชั้นเลิศคืนสู่ต้น ในเปลือกโกโก้มีสารอาหารที่พืชต้องการครบถ้วน (NPK) พอเอาถ่านเปลือกโกโก้กลับไปใส่ที่โคนต้นในสวนลุงอ้วน มันจะช่วยให้ดินร่วนซุย ระบายอากาศได้ดี และอุ้มน้ำเก่งขึ้นมาก ลุงอ้วนยังเสริมว่าถ้าขี้เกียจเผา ก็เอาเปลือกแห้งมาปั่นให้ละเอียดแล้วโรยโคนต้นเป็นปุ๋ยหมักก็ได้ วิธีนี้ช่วยลดค่าปุ๋ยเคมีได้แบบเห็นผลทันตา แถมยังเป็นการทำเกษตรแบบไม่เหลือขยะทิ้งให้เสียของ
ปลายน้ำ เทรนด์สุขภาพและการดื่มโกโก้แท้ที่เปลี่ยนไป
คุณอิฐ อิสเรศ ปัทมพันธ์ เจ้าของร้าน 39 Cafe by Arano ซึ่งเป็นผู้รับหน้าที่ส่งต่อโกโก้ไปถึงมือผู้บริโภค ได้แชร์ข้อมูลว่าพฤติกรรมคนดื่มเปลี่ยนไปอย่างเห็นได้ชัด ปัจจุบันลูกค้าไม่ได้แค่อยากดื่มอะไรหวานๆ แต่ถามหา สตอรี่ และ คุณภาพ ของวัตถุดิบที่มาจากแหล่งปลูกโดยตรง
คนดื่มยุคใหม่ถามหา “คราฟต์ช็อกโกแลต” (Craft Chocolate)
ความน่าสนใจที่คุณอิฐพบคือ ลูกค้าเริ่มมีความรู้เรื่องโกโก้มากขึ้น และมักจะตั้งคำถามก่อนสั่งว่า “ร้านนี้ใช้โกโก้ผงหรือใช้โกโก้แท้จากเมล็ด?” ซึ่งความแตกต่างที่ชัดเจนคือ โกโก้แท้ที่ทำจากเมล็ดคั่วสดในไทยจะมีรสชาติที่เข้มข้น มีมิติของกลิ่นมากกว่า และที่สำคัญคือยังมีไขมันดี (Cocoa Butter) อยู่ครบถ้วน ในขณะที่โกโก้ผงทั่วไปมักจะถูกสกัดไขมันส่วนนี้ออกไปเพื่อนำไปทำผลิตภัณฑ์อื่นแทน
โกโก้แท้ 100% ตอบโจทย์สายสุขภาพและผู้สูงอายุ
จากยอดขายในคาเฟ่พบว่า กลุ่มผู้รักสุขภาพและผู้สูงอายุหันมาดื่มโกโก้แท้ 100% และ 75% กันมากขึ้น เนื่องจากเริ่มมีการรับรู้ว่าโกโก้แท้มีประโยชน์หลายด้าน ทั้งช่วยเรื่องความดันโลหิต การไหลเวียนของเลือด และช่วยบำรุงสมองในเรื่องความจำ นอกจากนี้ยังปรับเปลี่ยนสูตรได้หลากหลาย เช่น การใช้นมโอ๊ตหรือนมอัลมอนด์แทนนมวัว เพื่อตอบโจทย์กลุ่มคนกินวีแกนหรือคนที่แพ้นมวัว ทำให้โกโก้กลายเป็นเครื่องดื่ม “Specialty” ที่เข้าถึงคนทุกเพศทุกวัย
บทสรุป โกโก้ไทย ความหวังใหม่บนเส้นทางเกษตรยั่งยืน
การเติบโตของโกโก้ไทยในวันนี้ไม่ใช่แค่เรื่องของกระแสชั่วคราว แต่คือความลงตัวระหว่างสภาพภูมิอากาศที่ได้เปรียบ ภูมิปัญญาการดูแลของเกษตรกรต้นน้ำ ความประณีตในการแปรรูป และการตอบรับจากกลุ่มคนรักสุขภาพที่ขยายวงกว้างขึ้นเรื่อยๆ วงสนทนาจากคนทำงานจริงทั้ง 3 ส่วนแสดงให้เห็นชัดเจนว่า เมื่อ “คนปลูก” ตั้งใจส่งมอบวัตถุดิบคุณภาพ “คนทำ” ใส่ใจในทุกกระบวนการหมักคั่ว และ “คนขาย” เข้าใจตลาด ผลลัพธ์ที่ได้ไม่ใช่เพียงแค่เครื่องดื่มรสชาติเยี่ยมในแก้ว แต่คือการสร้างระบบนิเวศทางเศรษฐกิจที่มั่นคง ซึ่งจะช่วยขับเคลื่อนให้โกโก้ไทยเติบโตอย่างแข็งแกร่งและยั่งยืนได้ในอนาคต
ติดตามรายการ “Green Guide – วงสนทนาสีเขียว” ออกอากาศเป็นประจำ ทุกวันพฤหัสบดี เวลา 08.30 – 08.55 น.
ติดตามรับฟังและรับชมได้ที่:
- วิทยุ: สถานีวิทยุกระจายเสียงเพื่อการเกษตร AM 1386 kHz
- YouTube: AM1386 Radio
- Facebook: AM1386สถานีวิทยุเพื่อการเกษตร
- เว็บไซต์: www.am1386.com
………………………………………
เกษตรสัญจร สื่อเกษตรยุคใหม่ แหล่งข้อมูลสาระที่นำไปใช้ประโยชน์ได้จริง
รวมเรื่องเด็ด เกษตรกูรู ศูนย์รวมความรู้และเทคนิคการทำเกษตร
ติดตามเรื่องราวที่น่าสนใจเกี่ยวกับเกษตรเพิ่มเติมได้ที่ :
𝗙𝗮𝗰𝗲𝗯𝗼𝗼𝗸: เกษตรสัญจร
𝗬𝗼𝘂𝗧𝘂𝗯𝗲: youtube.com/c/Kasetsanjorn
𝗧𝗶𝗸𝗧𝗼𝗸: tiktok.com/@kasetsanjorn
𝗦𝗵𝗼𝗽𝗲𝗲: shopee.co.th/kasetsanjorn
𝗟𝗜𝗡𝗘 𝗢𝗳𝗳𝗶𝗰𝗶𝗮𝗹: @kasetsanjorn
𝗕𝗹𝗼𝗰𝗸𝗱𝗶𝘁: blockdit.com/kasetsanjorn/
𝗧𝘄𝗶𝘁𝘁𝗲𝗿: twitter.com/kasetsanjorn/
𝗪𝗲𝗯𝘀𝗶𝘁𝗲: kasetsanjorn.com
